het Baken

Locatie

Schiermonnikoog

Opdrachtgever

Vereniging Natuurmonumenten

i.s.m. Stuurgroep Centrum Gastvrij Schiermonnikoog

Datum realisatie

2021

In samenwerking met

Bètha architecten

Schiermonnikoog kent een historisch waardevolle kern welke als beschermd dorpsgezicht is aangewezen. Een van de belangrijkste kenmerken van het dorp is de planmatige opzet. In de opvallende strekenstructuur zijn de Middenstreek en Voorstreek het eerst tot stand gekomen. Verdere uitbreiding van het dorp werd gerealiseerd door een vrijwel aaneengesloten bebouwing aan de Langestreek, waarvan het westelijk deel het oudste is.  Na ontwikkeling van de “oorspronkelijke” streekbebouwing, hebben langs de Reeweg en langs de Badweg , de eerste dorpsuitbreidingen plaatsgevonden. De aanleiding was duidelijk: aan de Reeweg nabij de entree van het dorp, en aan de Badweg langs de uitvalsweg richting strand. Deze uitbreidingen vonden plaats tegelijk met het begin van de toeristische ontwikkelingen. (welstandsnota)

Misschien niet geheel toevallig dat juist onze locatie in deze ontwikkeling is ontstaan. In het boekje 100 jaar VVV Schiermonnikoog 1899-1999 valt dan ook te lezen wat de invloed van de toerist voor vlucht op het eiland de afgelopen 100 jaar heeft genomen. Veel van de vroege dorpsuitbreidingen zijn dan ook niet meer toereikend voor de hedendaagse vraag: een energie neutraal, duurzaam gebouwd centrum met een duidelijk eigen karakter.

Hoewel de oostzijde van de Reeweg net buiten het beschermde dorpsgezicht valt, is het wel van groot belang dat het nieuw te bouwen informatiecentrum rekening houdt met de schaal en verhoudingen van de overburen.  In de welstandsnota wordt het zodanig genoemd als: Het beleid is in het algemeen gericht op de instandhouding van het ruimtelijke beeld in het bebouwingslint. Wij zijn dan ook begonnen met een analyse van de omliggende bebouwing. Waar richt deze bebouwing zich op? en welk kleuren worden hier toegepast? Om te zorgen dat het gebouw ook daadwerkelijk een eigen karakter heeft, hebben we onderzoek gedaan naar de uitstraling van de gevel in het bebouwingslint. Daarbij hebben we de randvoorwaarde dat het centrum geen gesloten gevelwand moet vormen met de omliggende bebouwing als uitgangspunt genomen.

Tevens is het van groot belang dat het gebouw een eigen signatuur heeft, zodat bezoekers weten; daar moet ik zijn… Daarom is er  gezocht naar een passend antwoord die aansluit bij de uitvraag: uitstraling van het centrum gastvrij Schiermonnikoog. Opvallend daarbij is de tegenstrijdigheid in de opsomming: het gebouw dient zowel ingetogen te zijn als duidelijk herkenbaar. Een zekere mate van geborgenheid uit te stralen maar ook vrijheid. Een interessant gegeven waar wij door werden gevoed.  We hebben daarom gekozen voor een architectuur die beide tegenstrijdigheden uitstraalt. Enerzijds gesloten en anderzijds open.

Daarnaast zijn we het huidige gebruik van het VVV gebouw in het dorp gaan observeren en hebben we een analyse gemaakt van de bestaande bezoekerscentra van Natuurmonumenten. Ook hier herkenden we de contradictie van het introverte en extroverte. Tenslotte hebben we onze eigen ervaringen ingezet met het bouwen in het Waddengebied. Dit alles heeft geleidt tot een programmatische opzet en architectuur die volgens ons aansluit bij de uitvraag: met overtuiging en inspiratie verteld, zowel binnen door de inrichting als buiten door karakter, uitstraling en signatuur.

Fotografie door Heleen Haijtema